Table of Contents
อาการปวดส้นเท้าเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในคนทุกช่วงวัย โดยเฉพาะผู้ที่ต้องยืน เดิน หรือวิ่งเป็นเวลานาน หลายคนเมื่อเริ่มมีอาการก็มักคิดว่าเป็น "โรครองช้ำ" และหาวิธีรักษาด้วยตนเอง แต่ในความเป็นจริง อาการปวดส้นเท้าไม่ได้มีสาเหตุเพียงโรคเดียว และในบางรายอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของโครงสร้างเท้า ที่ทำให้เกิดการลงน้ำหนักผิดปกติซ้ำ ๆ จนเกิดอาการเจ็บตามมา
การเข้าใจสาเหตุของอาการปวดส้นเท้า จึงเป็นก้าวสำคัญที่จะช่วยให้เลือกวิธีรักษาได้เหมาะสม และลดโอกาสที่อาการจะกลับมาเป็นซ้ำ
ส้นเท้าเจ็บ เกิดจากอะไรได้บ้าง?
แม้โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) จะเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดของอาการปวดใต้ส้นเท้า แต่ยังมีสาเหตุอื่นที่พบได้เช่นกัน เช่น
- เอ็นร้อยหวายอักเสบหรืออาการปวดบริเวณจุดเกาะของเอ็นร้อยหวาย
- ไขมันรองส้นเท้าบาง (Heel fat pad syndrome)
- การกดทับเส้นประสาทบริเวณเท้า
- กระดูกส้นเท้าได้รับแรงกระแทกซ้ำ ๆ
ดังนั้น อาการปวดส้นเท้าเพียงอย่างเดียวจึงไม่สามารถบอกสาเหตุได้ จำเป็นต้องพิจารณาตำแหน่ง ลักษณะ และช่วงเวลาที่มีอาการร่วมด้วย
แล้วเท้าแบนเกี่ยวข้องอย่างไร?
อุ้งเท้าทำหน้าที่ช่วยรับแรงกระแทกและกระจายน้ำหนักขณะเดิน เมื่อมีภาวะเท้าแบน (Flat Foot) อุ้งเท้าจะยุบตัวลงมากกว่าปกติ ทำให้แนวการลงน้ำหนักของเท้าเปลี่ยนไป และอาจเกิดแรงกดเพิ่มขึ้นในบางบริเวณของฝ่าเท้า
ในผู้ป่วยบางราย ความผิดปกตินี้อาจทำให้พังผืดใต้ฝ่าเท้าและเนื้อเยื่อบริเวณส้นเท้ารับแรงมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อยืนหรือเดินเป็นเวลานาน อย่างไรก็ตาม ภาวะเท้าแบนไม่ได้ทำให้เกิดอาการปวดส้นเท้าในทุกคน และอาการปวดส้นเท้ามักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น อายุ น้ำหนักตัว การใช้งานที่มากเกินไป ความตึงของกล้ามเนื้อน่อง รวมถึงการเลือกรองเท้าที่ไม่เหมาะสม
อาการแบบไหนที่ควรสังเกต?
ผู้ที่มีอาการปวดส้นเท้าอาจพบอาการดังต่อไปนี้
- ปวดใต้ส้นเท้าในก้าวแรกหลังตื่นนอน
- ปวดหลังจากนั่งพักนาน ๆ แล้วเริ่มเดิน
- ปวดมากขึ้นเมื่อยืนหรือเดินเป็นเวลานาน
- เจ็บเมื่อกดบริเวณใต้ส้นเท้า
- บางรายอาจมีอาการร่วมกับอุ้งเท้าเมื่อย ข้อเท้าล้า หรือปวดน่อง
หากปล่อยให้อาการเป็นต่อเนื่อง ร่างกายอาจมีการปรับรูปแบบการเดินเพื่อหลีกเลี่ยงความเจ็บปวด ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการปวดบริเวณข้อเท้า เข่า หรือสะโพกตามมาได้
รองเท้าดีอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?
รองเท้าที่เหมาะสมมีบทบาทสำคัญในการช่วยลดแรงกระแทกและรองรับฝ่าเท้า โดยเฉพาะรองเท้าที่มี
- พื้นรองรับแรงกระแทกได้ดี
- ความมั่นคงของส้นเท้า
- การรองรับอุ้งเท้าที่เหมาะสม
- ขนาดพอดีกับรูปเท้า
อย่างไรก็ตาม รองเท้าสำเร็จรูปถูกออกแบบมาเพื่อรองรับคนส่วนใหญ่ จึงไม่สามารถแก้ไขความแตกต่างของรูปเท้าแต่ละบุคคลได้ทั้งหมด
แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคลช่วยได้อย่างไร?
หากการตรวจประเมินพบว่าผู้ป่วยมีภาวะเท้าแบนหรือการลงน้ำหนักที่ผิดปกติ นักกายอุปกรณ์อาจพิจารณาใช้ แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล (Custom Foot Orthoses) เพื่อช่วยพยุงอุ้งเท้าและปรับแนวการลงน้ำหนักให้เหมาะสมกับโครงสร้างเท้าของแต่ละคน โดยเฉพาะผู้ที่มีเท้าแบนหรือความผิดรูปของเท้าที่ชัดเจน อาจเลือกใช้แผ่นรองเท้าชนิดที่ออกแบบให้โอบกระชับส้นเท้าและอุ้งเท้ามากกว่าแผ่นรองเท้าทั่วไป ช่วยเพิ่มความมั่นคงของเท้าและควบคุมการเคลื่อนไหวของเท้าในระหว่างเดิน
อย่างไรก็ตาม แผ่นรองเท้าไม่ใช่วิธีรักษาโรครองช้ำโดยตรง แต่เป็นตัวช่วยจัดการปัจจัยด้านโครงสร้างของเท้าในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของแนวการลงน้ำหนัก โดยมักใช้ร่วมกับการยืดกล้ามเนื้อน่อง การบริหารฝ่าเท้า การปรับกิจกรรม และการเลือกรองเท้าที่เหมาะสม ซึ่งเป็นแนวทางที่ได้รับการสนับสนุนจากแนวทางเวชปฏิบัติในปัจจุบัน
เมื่อไรควรเข้ารับการตรวจ?
หากมีอาการปวดส้นเท้านานเกิน 2–4 สัปดาห์ ปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือเริ่มส่งผลต่อการเดินและการใช้ชีวิตประจำวัน ควรเข้ารับการตรวจประเมินจากบุคลากรทางการแพทย์ เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง เนื่องจากอาการปวดส้นเท้าอาจไม่ได้เกิดจากโรครองช้ำเพียงอย่างเดียว
การตรวจประเมินโครงสร้างเท้า รูปแบบการลงน้ำหนัก และลักษณะการเดิน จะช่วยให้สามารถวางแผนการรักษาได้ตรงกับต้นเหตุ ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกาย การเลือกรองเท้า การใช้แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล หรือการรักษาอื่น ๆ ตามความเหมาะสม
ที่ PBS เรามีทีมนักกายอุปกรณ์พร้อมให้คำแนะนำและให้บริการกายอุปกรณ์ ไม่ว่าจะเป็นแผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติที่เท้า และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้า (Ankle Foot Orthosis) เพื่อช่วยในการเดินเหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการเท้าตก
ท่านที่สนใจเลือกใช้แผ่นรองเท้าสำหรับโรครองช้ำ เท้าแบน เท้าผิดรูป หรืออุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าสำหรับช่วยในการเดิน
สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม หรือ ปรึกษาการเลือกใช้แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล PBS และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าได้ที่สาขาใกล้บ้านท่าน
Facebook: PBSofficial.TH
Line official: @pbs.official
FAQ ลักษณะ/อาการความผิดปกติที่พบได้บ่อย
โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) คืออะไร?
โรครองช้ำมีสาเหตุมาจากอาการบาดเจ็บของเส้นเอ็นใต้ฝ่าเท้า (Plantar fascia) ทำให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บบริเวณส้นเมื่อเริ่มเดิน สามารถพบได้ในคนที่เท้าปกติหรือมีลักษณะเท้าผิดรูป แต่มักพบได้บ่อยในคนที่มีลักษณะเท้าผิดรูป
โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) ผลเสียที่ตามมาหากละเลย
ผู้ป่วยอาจมีอาการปวดเรื้อรัง และอาการปวดอาจจะขยายไปยังบริเวณอื่นของเท้า ทำให้มีผลต่อการขยับ มีลักษณะการเดินที่ผิดปกติ หรืออาจจะส่งผลต่อการดำเนินชีวิตได้
โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) จำเป็นต้องรักษาไหม?
ควรเข้ารับการรักษา โดยมีเป้าหมายเพื่อลดอาการปวดและอักเสบของเส้นเอ็น ซึ่งวิธีรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุของอาการอักเสบ เช่น การยืดกล้ามเนื้อเพื่อลดอาการตึงของกล้ามเนื้อ การใส่แผ่นรองเท้าเพื่อช่วยในการกระน้ำหนัก หรือปรับรูปเท้าที่ผิดรูป
โรครองช้ำ (Plantar Fasciitis) ใส่แผ่นรองเท้านานขนาดไหนถึงเริ่มเห็นผล?
อาการปวดที่เกิดจากเท้าแบนมักจะดีขึ้นภายในระยะเวลาประมาณ 1 เดือน หลังใช้แผ่นรองเท้าเป็นประจำ โดยแนะนำให้ใช้งานตามชีวิตประจำวันปกติ เช่น ทำงาน เที่ยว หรือเมื่อทำกิจกรรมที่มักมีอาการปวด
