หลายคนที่มีอาการปวดเท้าในตอนเช้าอาจคิดว่าเป็นเพียงอาการเมื่อยล้าจากการเดินหรือยืนนาน แต่หากอาการปวดเกิดขึ้นซ้ำ ๆ โดยเฉพาะในก้าวแรกหลังลุกจากเตียง หรือหลังจากนั่งพักเป็นเวลานาน อาการดังกล่าวอาจเป็นสัญญาณของรองช้ำ (Plantar Fasciitis) ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของอาการปวดส้นเท้าในผู้ใหญ่

สิ่งที่หลายคนอาจไม่ทราบคือ อาการรองช้ำอาจมีความเกี่ยวข้องกับ ลักษณะโครงสร้างของเท้า โดยเฉพาะภาวะเท้าแบน (Flat Foot) ซึ่งสามารถส่งผลต่อการลงน้ำหนักและการทำงานของเนื้อเยื่อบริเวณฝ่าเท้าได้

รองช้ำคืออะไร?

รองช้ำเกิดจากการระคายเคืองหรือการเสื่อมสะสมของ พังผืดใต้ฝ่าเท้า (Plantar Fascia) ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อเส้นใยแข็งแรงที่พาดจากกระดูกส้นเท้าไปยังบริเวณหน้าเท้า

พังผืดส่วนนี้มีหน้าที่สำคัญในการช่วยพยุงอุ้งเท้า ดูดซับแรงกระแทก และช่วยส่งแรงขณะเดินหรือวิ่ง เมื่อพังผืดได้รับแรงดึงซ้ำ ๆ มากเกินไปเป็นระยะเวลานาน อาจทำให้เกิดการอักเสบหรือการเสื่อมของเนื้อเยื่อ ส่งผลให้เกิดอาการปวดบริเวณส้นเท้า โดยเฉพาะในช่วงเช้าหรือหลังการพักเท้า

แล้วเท้าแบนเกี่ยวข้องกับรองช้ำอย่างไร?

โดยปกติแล้ว อุ้งเท้าจะช่วยกระจายน้ำหนักและลดแรงกระแทกที่เกิดขึ้นระหว่างการเดิน แต่ในผู้ที่มีภาวะเท้าแบน อุ้งเท้าจะยุบตัวลงมากกว่าปกติเมื่อรับน้ำหนัก

เมื่ออุ้งเท้ายุบตัวลง แนวการลงน้ำหนักของเท้าอาจเปลี่ยนไป ทำให้พังผืดใต้ฝ่าเท้าถูกดึงตึงมากขึ้น โดยเฉพาะในช่วงที่ต้องเดิน ยืน หรือทำกิจกรรมต่อเนื่องเป็นเวลานาน

นอกจากนี้ เท้าแบนยังมักมาพร้อมกับภาวะที่เท้าล้มเข้าด้านในมากกว่าปกติ (Overpronation) ซึ่งสามารถเพิ่มแรงเครียดต่อพังผืดใต้ฝ่าเท้า เอ็นร้อยหวาย และโครงสร้างอื่น ๆ รอบข้อเท้าได้

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่ทุกคนที่มีเท้าแบนจะต้องเป็นโรครองช้ำ และไม่ใช่ผู้ป่วยรองช้ำทุกคนจะมีเท้าแบน แต่โครงสร้างเท้าที่ผิดรูปถือเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงที่อาจเพิ่มโอกาสเกิดอาการได้

รองเท้าดีอย่างเดียวเพียงพอหรือไม่?

เมื่อเริ่มมีอาการปวดส้นเท้า หลายคนมักเริ่มจากการเปลี่ยนรองเท้า ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี เพราะรองเท้าที่มีพื้นรองรับแรงกระแทกและมีการพยุงอุ้งเท้าที่เหมาะสมสามารถช่วยลดแรงที่ส่งไปยังฝ่าเท้าได้

อย่างไรก็ตาม รองเท้าสำเร็จรูปถูกออกแบบมาเพื่อรองรับคนจำนวนมาก ทำให้ไม่สามารถตอบสนองต่อรูปเท้าและความผิดปกติของแต่ละบุคคลได้ทั้งหมด

ในผู้ที่มีเท้าแบนชัดเจน หรือมีการล้มของอุ้งเท้ามากกว่าปกติ รองเท้าทั่วไปอาจช่วยเพิ่มความสบายได้ แต่ไม่สามารถควบคุมแนวการเคลื่อนไหวของเท้าได้เพียงพอในบางกรณี

แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคลช่วยได้อย่างไร?

แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล (Custom-made insoles) เป็นอุปกรณ์ที่ออกแบบตามรูปร่างเท้าและลักษณะการลงน้ำหนักของแต่ละคน

จุดประสงค์หลักไม่ใช่เพิ่มความนุ่มสบาย แต่เพื่อช่วยปรับการกระจายน้ำหนัก ลดแรงกดในบางตำแหน่ง และช่วยพยุงโครงสร้างของเท้าให้อยู่ในแนวที่เหมาะสมมากขึ้นเทียบกับแผ่นรองเท้าสำเร็จรูปทั่วไป โดยเฉพาะในผู้ที่มีภาวะเท้าแบนหรือมีการล้มของเท้าเข้าด้านในค่อนข้างมาก

ในผู้ที่มีภาวะเท้าแบน แผ่นรองเท้าอาจช่วยลดการยุบตัวของอุ้งเท้าระหว่างการเดิน ทำให้พังผืดใต้ฝ่าเท้าได้รับแรงดึงลดลง ส่งผลให้อาการปวดส้นเท้าลดลงในบางราย

การรักษารองช้ำไม่ใช่แค่เรื่องของแผ่นรองเท้า

แม้ว่าแผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคลจะเป็นหนึ่งในทางเลือกที่ได้รับการใช้งานอย่างแพร่หลาย แต่การดูแลโรครองช้ำมักต้องอาศัยหลายปัจจัยร่วมกัน เช่น

การยืดกล้ามเนื้อน่องและพังผืดใต้ฝ่าเท้า
การควบคุมน้ำหนักตัว
การเลือกรองเท้าที่เหมาะสม
การลดกิจกรรมที่กระตุ้นอาการในช่วงที่มีอาการมาก
การออกกำลังกายเพื่อเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเท้าและข้อเท้า

ดังนั้น หากมีอาการปวดเท้าต่อเนื่อง หรือสงสัยว่าตนเองมีภาวะเท้าแบน การเข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญจะช่วยให้สามารถค้นหาสาเหตุที่แท้จริงและเลือกแนวทางการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคลได้มากที่สุด

ที่ PBS เรามีทีมนักกายอุปกรณ์พร้อมให้คำแนะนำและให้บริการกายอุปกรณ์ ไม่ว่าจะเป็นแผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติที่เท้า และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้า (Ankle Foot Orthosis) เพื่อช่วยในการเดินเหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการเท้าตก ท่านที่สนใจเลือกใช้แผ่นรองเท้าสำหรับโรครองช้ำ เท้าแบน เท้าผิดรูป หรืออุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าสำหรับช่วยในการเดิน สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือปรึกษาการเลือกใช้แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล PBS และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าได้ที่สาขาใกล้บ้านท่าน

FAQ ลักษณะ/อาการความผิดปกติที่พบได้บ่อย

เท้าแบนในผู้ใหญ่ (Acquired Adult Flatfoot) คืออะไร?

เท้าแบนในผู้ใหญ่คือเท้าบริเวณอุ้งเท้าด้านในล้มลงหรือแบนราบไปกับพื้น โดยมักจะล้มลงเรื่อยๆ เนื่องจากเท้าแบนในผู้ใหญ่ มักเกิดจากอาการบาดเจ็บ อักเสบ หรือเสื่อมสภาพของเส้นเอ็นพยุงอุ้งเท้า (Posterior tibial tendon)

เท้าแบนในผู้ใหญ่ (Acquired Adult Flatfoot) ผลเสียที่ตามมาหากละเลย

ผู้ป่วยอาจมีลักษณะเท้าผิดรูปเพิ่มมากขึ้น นำไปสู่อาการปวดเรื้อรัง ปัญหาเท้าอื่นๆ อาการข้อบวมอักเสบ มีผลต่อการเคลื่อนไหว หรืออาจผิดรูปแบบติดแข็ง (fixed deformity) เมื่อปล่อยทิ้งไปเป็นระยะเวลานาน

เท้าแบนในผู้ใหญ่ (Acquired Adult Flatfoot) จำเป็นต้องรักษาไหม?

ควรเข้ารับการรักษา โดยมีเป้าหมายเพื่อป้องกันการผิดรูปที่มากขึ้น และลดอาการปวด อย่างไรก็ตามหากอาการผิดรูปเป็นแบบติดแข็ง อาจจำเป็นต้องพิจารณาเข้ารับการผ่าตัด

เท้าแบนในผู้ใหญ่ (Acquired Adult Flatfoot) ใส่แผ่นรองเท้านานขนาดไหนถึงเริ่มเห็นผล?

อาการปวดที่เกิดจากเท้าแบนมักจะดีขึ้นภายในระยะเวลาประมาณ 1 เดือน หลังใช้แผ่นรองเท้าเป็นประจำ โดยแนะนำให้ใช้งานตามชีวิตประจำวันปกติ เช่น ทำงาน เที่ยว หรือเมื่อทำกิจกรรมที่มักมีอาการปวด (หมายเหตุ: ในกรณีที่ผู้ป่วยมีโรคประจำตัวบางประเภท เช่น โรคเส้นประสาทส่วนปลาย (Peripheral Neuropathy) โรคเบาหวาน (Diabetes) มีแผลกดทับเรื้อรัง หรือเท้าเบาหวานชาคอต (Charcot Foot) ผู้ป่วยได้รับการตรวจประเมินอย่างละเอียดจากแพทย์ประจำตัว เพื่อทราบระดับอาการในปัจจุบัน การพยากรณ์โรค และแนวทางการรักษาของแพทย์ก่อนดำเนินการรักษา เนื่องด้วยผู้ป่วยโรคประเภทนี้มักจะมีอาการแทรกซ้อนได้ง่าย และอาจจะไม่เหมาะกับการรักษาด้วยแผ่นรองเท้าบางประเภท ขึ้นอยู่กับระดับอาการและการพยากรณ์โรค)