ปวดส้นเท้า เป็นอาการผิดปกติบริเวณฝ่าเท้าที่พบได้บ่อย โดยอาการเจ็บปวดจะเกิดมากขึ้นเมื่อลงน้ำหนักตัวบริเวณเท้าหรือเคลื่อนไหวทำกิจกรรมต่าง ๆ อาการปวดส้นเท้าจึงเป็นความผิดปกติที่ไม่ควรมองข้าม เพราะอาจส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน อาการปวดส้นเท้าสามารถเกิดขึ้นได้จากสองสาเหตุสำคัญ ได้แก่ ผู้ที่มีอาการของโรคเท้าแบน (plantar fasciitis) และผู้ที่มีอาการกระดูกงอกบริเวณส้นเท้า (heel spurs) เท้าแบนเป็นอาการผิดปกติที่เกิดขึ้นกับฝ่าเท้ามักทำให้เกิดอาการปวดบริเวณฝ่าเท้าและส้นเท้า โดยผู้ที่มีอาการเท้าแบนสามารถสังเกตได้จากอาการปวดฝ่าเท้าเมื่อลุกขึ้นยืนจากเตียงในตอนเช้า ซึ่งโดยคนปกติทั่วไปแล้วจะไม่มีอาการปวดส้นเท้า อุ้งเท้า หรือฝ่าเท้าในขณะที่ยืน ส่วนอาการกระดูกงอกบริเวณส้นเท้าเป็นอาการที่เกิดจากการเจริญผิดปกติของกระดูกบริเวณส้นเท้า ซึ่งหากมีอาการรุนแรงอาจทำให้เกิดความเจ็บปวดและเกิดการอักเสบขึ้นบริเวณส้นเท้า และมีอาการเจ็บมากขึ้นเมื่อเดิน วิ่ง หรือออกกำลังกาย
ในผู้ที่มีอาการของโรคเท้าแบน ส่วนเว้าของอุ้งเท้าจะหายไปโดยเอ็นบริเวณฝ่าเท้าจะยืดออกจนตึงเกินขีดจำกัดเมื่อออกแรงที่ฝ่าเท้าในขณะที่ยืนหรือเดิน ทำให้การรับน้ำหนักหรือรับแรงกระแทกของฝ่าเท้าเป็นไปอย่างไม่มีประสิทธิภาพและเสี่ยงต่อการบาดเจ็บได้ง่าย การตึงตัวของเอ็นใต้ฝ่าเท้าเนื่องจากเท้าแบน หากเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานานอาจทำให้เกิดอาการเจ็บปวดเพียงเล็กน้อย อาการเจ็บปวดเรื้อรัง หรือเกิดความเจ็บปวดรุนแรงและอาจเกิดการอักเสบทำให้เอ็นใต้ฝ่าเท้าได้รับความเสียหายอย่างต่อเนื่องและอาจนำไปสู่การเกิดกระดูกงอกบริเวณส้นเท้าร่วมด้วย
ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดอาการปวดส้นเท้าคือการมีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ การสวมใส่รองเท้าที่ไม่เหมาะสมกับสรีระของฝ่าเท้า สวมใส่รองเท้าที่แข็งหรือนิ่มจนเกินไป รองเท้าหัวแหลม รองเท้าที่เล็กเกินไป และรองเท้าส้นสูงที่ทำให้ผู้สวมใส่มีลักษณะท่าทางการยืนหรือเดินที่ไม่เป็นไปตามธรรมชาติ ล้วนเป็นสาเหตุที่ไม่ควรมองข้ามซึ่งจะนำไปสู่อาการของโรคเท้าแบน และทำให้เกิดอาการปวดส้นเท้าในที่สุด นอกจากนี้ยังรวมไปถึงผู้ที่ต้องยืนหรือเดินเป็นระยะเวลานาน ๆ การเดินเท้าเปล่าบนพื้นแข็ง เช่น พื้นไม้ พื้นปูน หรือพื้นกระเบื้อง ทำให้เอ็นใต้ฝ่าเท้าต้องรับแรงมากกว่าปกติและทำให้อาการปวดส้นเท้าที่เป็นอยู่รุนแรงมากยิ่งขึ้น และมักทำให้เกิดอาการปวดขา ปวดหลัง ปวดเข่า และเท้าบวม ซึ่งอาจทำให้เข้าใจผิดว่าเกิดจากการยืนนานเกินไป และอาจเป็นอีกสาเหตุหนึ่งที่กระตุ้นให้เกิดอาการกระดูกงอกบริเวณส้นเท้าได้เช่นเดียวกัน
เท้าแบนและกระดูกงอกบริเวณส้นเท้าล้วนเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการปวดส้นเท้า จึงไม่สามารถระบุสาเหตุของอาการปวดส้นเท้าอย่างชัดเจนได้ด้วยตนเองว่า แท้จริงแล้วอาการปวดส้นเท้าเกิดจากการมีอาการเท้าแบน กระดูกงอกที่บริเวณส้นเท้า หรือเป็นอาการจากความผิดปกติทั้งสองที่เกิดร่วมกัน ดังนั้นผู้ที่มีอาการปวดส้นเท้าจึงควรรีบเข้าพบนักกายภาพบำบัดหรือหมอรักษาเท้า เพื่อวิเคราะห์หาสาเหตุที่แท้จริงเพื่อวางแผนการรักษาอาการปวดส้นเท้าอย่างตรงจุด
การรักษาอาการปวดส้นเท้าสามารถเลือกทำได้หลากหลายวิธีเช่นการรักษาอาการอักเสบที่เกิดขึ้นกับส้นเท้าโดยการใช้ยาแก้อักเสบซึ่งเป็นการรักษาอาการปวดแบบชั่วคราว หรือการผ่าตัดเพื่อนำกระดูกส่วนที่งอกออกไป สำหรับผู้ที่ปวดส้นเท้าที่มีสาเหตุมาจากอาการของโรคเท้าแบน สามารถเลือกใช้การออกกำลังกายที่ช่วยเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อขาและฝ่าเท้า การทำกายภาพบำบัดที่ช่วยในการหมุนเวียนเลือดบริเวณฝ่าเท้า ซึ่งช่วยลดความเจ็บปวดบริเวณฝ่าเท้าและส้นเท้า นอกจากนี้ยังมีอีกหนึ่งวิธีซึ่งถือเป็นการรักษาจากต้นเหตุคือการเลือกใช้แผ่นรองเท้าพิเศษเฉพาะบุคคลที่ช่วยจัดตำแหน่งของฝ่าเท้าและข้อเท้าให้อยู่ในตำแหน่งที่สมดุล ช่วยในการรับน้ำหนักกระจายน้ำหนักและแรงกระแทกบริเวณฝ่าเท้า ช่วยให้เอ็นบริเวณฝ่าเท้าและส้นเท้าที่เกิดการบาดเจ็บได้มีการฟื้นฟูจนสามารถกลับมาใช้งานได้อย่างเป็นปกติอีกครั้ง ช่วยให้การเดิน การวิ่ง หรือการเคลื่อนไหวเพื่อทำกิจกรรมต่าง ๆ ในท่าทางที่เป็นธรรมชาติและลดอาการปวดได้ทันทีหลังการรักษา นอกจากนี้ยังสามารถป้องกันอาการรุนแรงจากอาการเท้าแบนที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต สำหรับท่านที่สนใจในแผ่นรองเท้า เท้าแบน หรือพื้นรองเท้าสุขภาพพิเศษเฉพาะบุคคล PBS สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือปรึกษาการเลือกใช้แผ่นรองเท้าพิเศษเฉพาะบุคคลได้ที่
