หลายคนอาจเคยได้ยินว่า “ปัญหาที่เท้า” สามารถส่งผลไปถึง “หลัง” ได้ แต่ก็อาจสงสัยว่า จริงแค่ไหน? โดยเฉพาะกับภาวะ “กระดูกสันหลังคด” (Scoliosis) ที่หลายคนกังวล

ความจริงคือ เท้าอาจมีส่วน “ส่งผลต่อสมดุลและท่าทางของร่างกาย” ซึ่งส่งผลทำให้เกิดการบิดงอ ไม่ตรงของหลัง ไหล่ สะโพกได้ แต่ไม่ได้เป็นสาเหตุโดยตรงของกระดูกสันหลังคดชนิดที่เกิดจากโครงสร้างกระดูก (Structural deformity) ดังนั้นการเข้าใจความสัมพันธ์นี้อย่างถูกต้อง จะช่วยให้ดูแลร่างกายได้ตรงจุดมากขึ้น

เท้า: จุดเริ่มต้นของการรับน้ำหนัก

เท้าเป็นโครงสร้างแรกที่สัมผัสพื้นและรับน้ำหนักของร่างกาย โดยเฉพาะ “อุ้งเท้า” ที่ทำหน้าที่ช่วยดูดซับแรงกระแทก และกระจายน้ำหนักไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายอย่างเหมาะสม

เมื่อโครงสร้างเท้าปกติ แรงที่ส่งขึ้นไปยังข้อเท้า เข่า สะโพก และกระดูกสันหลังจะอยู่ในแนวที่เหมาะสม แต่หากมีความผิดปกติ เช่น เท้าแบน อุ้งเท้ายุบ หรือการลงน้ำหนักเอียง ก็อาจทำให้แนวแรงเหล่านี้กระจายไม่เหมาะสมได้

เมื่อสมดุลเปลี่ยน ร่างกายต้องปรับตัว

หากเท้ามีการลงน้ำหนักผิดปกติ เช่น เท้าแบนที่มีการเอียงเข้าด้านใน (overpronation) อาจทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อเนื่อง เช่น

ข้อเท้าเอียง
แนวเข่าเปลี่ยน
ระดับสะโพกอาจไม่เท่ากัน

เมื่อร่างกายส่วนล่างมีความไม่สมดุล ร่างกายส่วนบนรวมถึงกระดูกสันหลังจะ “ปรับท่าทาง” เพื่อช่วยให้ยังสามารถยืนและเคลื่อนไหวได้อย่างมั่นคง

การปรับตัวนี้อาจทำให้เกิดลักษณะการยืนหรือการเดินที่ดูเอียง หรือเหมือนมีความโค้งของกระดูกสันหลังเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในบางท่าทาง

แล้วเกี่ยวกับ “กระดูกสันหลังคด” จริงหรือไม่?

ภาวะกระดูกสันหลังคดที่เป็นโรคทางการแพทย์ (Structural scoliosis) มักเกิดจากปัจจัยอื่น เช่น

การเจริญเติบโต (idiopathic scoliosis)
ความผิดปกติแต่กำเนิด
โรคของระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อ

โดยทั่วไป ไม่ได้เกิดจากปัญหาเท้า หรือกล้ามเนื้อตึงเพียงอย่างเดียว

อย่างไรก็ตาม ความไม่สมดุลจากเท้าอาจส่งผลต่อ “ท่าทาง” และทำให้เกิดลักษณะที่คล้ายความคดของกระดูกสันหลังโดยเกิดจากความตึงไม่เท่ากันของกล้ามเนื้อ (Functional Scoliosis) ซึ่งมักเป็นลักษณะที่สามารถปรับเปลี่ยนได้ ไม่ใช่ความผิดรูปถาวรของกระดูก

สัญญาณที่ควรสังเกต

แม้จะไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของกระดูกสันหลังคดชนิดที่เกิดจากโครงสร้างของกระดูก แต่ปัญหาเท้าก็สามารถส่งผลต่อร่างกายได้ เช่น

ปวดฝ่าเท้า ข้อเท้า หรือเข่า
ปวดหลัง โดยเฉพาะเมื่อยืนนาน
ยืนหรือเดินแล้วรู้สึกเอียง หรือไม่มั่นคง
การลงน้ำหนักของเท้าไม่เท่ากัน

หากมีอาการเหล่านี้ การตรวจประเมินตั้งแต่เนิ่น ๆ จะช่วยป้องกันปัญหาระยะยาวได้

การดูแลตั้งแต่ “ฐานล่าง”

ในหลายกรณี ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างเท้าสามารถดูแลได้โดยไม่ต้องผ่าตัด โดยเน้นการปรับสมดุลของร่างกาย เช่น

เลือกรองเท้าที่เหมาะสม
ควรมีการรองรับอุ้งเท้าและช่วยกระจายน้ำหนักได้ดี
ใช้แผ่นรองเท้า (Orthotic insole)
เพื่อช่วยพยุงอุ้งเท้า ปรับแนวการลงน้ำหนัก และลดแรงที่ส่งต่อขึ้นไปยังส่วนอื่นของร่างกาย
ออกกำลังกายเสริมความแข็งแรง
โดยเฉพาะกล้ามเนื้อเท้า ข้อเท้า และแกนกลางลำตัว
เข้ารับการประเมินจากผู้เชี่ยวชาญ
เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงและวางแผนการดูแลอย่างเหมาะสม

แม้ “เท้า” จะไม่ใช่สาเหตุโดยตรงของกระดูกสันหลังคด แต่ก็มีบทบาทสำคัญต่อสมดุลของร่างกายโดยรวม การดูแลเท้าให้เหมาะสมจึงไม่ใช่แค่เรื่องของความสบายในการเดิน แต่ยังช่วยลดความเสี่ยงของอาการปวด และปัญหาการใช้งานของร่างกายในระยะยาว

การเริ่มต้นดูแลจากจุดเล็ก ๆ อย่างเท้า อาจเป็นก้าวสำคัญในการดูแลสุขภาพทั้งร่างกายอย่างยั่งยืน ที่ PBS เรามีทีมนักกายอุปกรณ์พร้อมให้คำแนะนำและให้บริการกายอุปกรณ์ ไม่ว่าจะเป็นแผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล สำหรับผู้ที่มีความผิดปกติที่เท้า และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้า (Ankle Foot Orthosis) เพื่อช่วยในการเดินเหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการเท้าตก ท่านที่สนใจเลือกใช้แผ่นรองเท้าสำหรับโรครองช้ำ เท้าแบน เท้าผิดรูป หรืออุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าสำหรับช่วยในการเดิน สามารถสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมหรือปรึกษาการเลือกใช้แผ่นรองเท้าเฉพาะบุคคล PBS และอุปกรณ์ประคองเท้าและข้อเท้าได้ที่สาขาใกล้บ้านท่าน

Facebook: PBSofficial.TH

Line official: @pbs.official

ที่มา

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24049103/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24703513/

FAQ ลักษณะ/อาการความผิดปกติที่พบได้บ่อย

กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) คืออะไร?

โรคกระดูกสันหลังคดเป็นความผิดปกติของกระดูกสันหลังที่ทำให้กระดูกสันหลังมีการบิดตัวโค้งผิดปกติ โดยผู้ป่วยกระดูกสันหลังคดมักสามารถพบว่าเป็นเท้าแบนร่วมด้วย

กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) ผลเสียที่ตามมาหากละเลย

หากละเลยไม่ติดจามอาการหรือรักษาโรคกระดูกสันหลังคดสามารถแย่ลงได้ ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการปวดหลัง ขาสั้นยาวไม่เท่ากัน ส่งผลต่อการทรงตัวและการเดิน นอกจากนี้ในกรณีที่เป็นหนักสามารถส่งผลต่อช่องทรวงอกได้

กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) จำเป็นต้องรักษาไหม?

ควรเข้ารับการติดตามอาการและรับการรักษา โดยการรักษามีจุดประสงค์เพื่อป้องกันการผิดรูปที่อาจจะเกิดขึ้น โดยการรักษาด้วยการใช้แผ่นรองเท้ามีจุดประสงค์เพื่อลดความยาวขาที่สั้นยาวไม่เท่ากันจากเท้าที่ผิดรูป ทำให้ระดับสะโพกเท่ากัน

กระดูกสันหลังคด (Scoliosis) ใส่แผ่นรองเท้านานขนาดไหนถึงเริ่มเห็นผล?

ทางท่าการยืนเดิน มักจะดีขึ้นประมาณ 3-6 เดือน หลังใช้แผ่นรองเท้าเป็นประจำร่วมด้วยกับการรักษาอื่นๆ เช่นการทำกายภาพ การใส่เสื้อเกราะสำหรับกระดูกสันหลังคด (Scoliosis Brace)